می ِ دو ساله و محبوب چهارده ساله       همین بسست، مرا صحبت صغیر و کبیر
معنی :
 شراب کهن دو سال در خم آرامیده و معشوق جوان چهارده ساله مرا از مصاحبت کوچک و بزرگ همانا کفایت می کند.

شرح:
قدما معتقد بودند كه شراب بعد از دو سال رسيده مي شود و براي مصرف مناسب مي گردد، در تحفه حكيم مؤمن آمده : و شرابي كه از يكسال تا دو سال گذشته باشد عتيق گويند.در بيت زير نيز حافظ از چنين شرابي ياد كرده :
 چل سال رنج و غصّه كشيديم و عاقبت       تدبير ما به دست شراب دو ساله بود
 اما چارده سالگي كه صفت محبوب آمده مرز بلوغ دختران در مناطق معتدله است و ظاهراً چنين دلبري در نظر شاعر هنوز صغير است و غير مسئول چنانكه از اين ابيات مستفاد مي شود:
 دلبرم شاهد و طفلست و ببازي روزي           بكشد زارم و در شرع نباشد گنهش
*
 چارده ساله بتي چابك شيرين دارم              كه به جان حلقه به گوش است مه چاردهش
پس حاصل معني بيت اينكه؛ براي مصاحبت خود از ميان افراد كم سال و صغير محبوب ِ چارده ساله را و از ميان افراد كبير مي دو ساله را، كه رسيده و بالغ است ، برگزيده ام و اين دو مصاحب براي من كافي هستند، و با اين تفسير شاعر مي خواهد مقام مي را به عنوان مصاحبي بزرگوار و كبير و مقام دلبر را به عنوان خردسال و نازنين نشان دهد. گرچه در بادي امر چنين به نظر مي آيد كه چارده ساله كبير و دو ساله صغير است ،در اينكه دو ساله و چارده ساله اشاره و كنايه اي هم در بر داشته باشند تصوّراتي در ذهن خوانندگان حافظ هست ، از جمله در مجله يادگار سؤالي در باب آن شده و استاد عباس اقبال جوابي داده كه برچيده اي از هر دو را در زير مي آوريم :
     خواننده اي نوشته بعضي از ادباي صوفي منش عقيده دارند كه نظر حافظ از مي دو ساله قرآن بوده كه ظرف دو سال آيات آن بر پيغمبر(ص ) نازل شده ، و معشوق چهارده ساله را همان خود پيغمبر مي دانند و چهارده را چهار ضرب در ده مي پندارند و مي گويند پيغمبر در چهل سالگي به نبوت رسيده ... و اقبال جواب مي دهد: تعبيري كه آقاي وكيل نوشته اند البته ساخت يكي از متشرعين متكلف است كه نخواسته است اختيار حافظ را در بيت بر بحث صغير و كبير فقها تصديق كند... معني مذكور كه براي استخراج آن هيچ گونه قرينه و اماره اي در شعر حافظ نيست و بايد به وسيله اعمال تكلفي رياضي صورت گيرد نمي تواند مورد پسند هيچ ذوق سليم و هيچ عقل مستقيم قرار گيرد.
در "قصص العلما"  نیز آمده‌است که : "آخوند ملا علی نوری" حکیم متشرّع در پاسخ یکی از شاگردان در مورد این بیت  نوشته‌است : « ای نور چشم معنی می دوساله ، آن شرابی است که دوسال از آن گذشته باشد و منظور از محبوب چارده ساله جوانی است که به سن چهارده باشد و حافظ غیر از این اراده نکرده است . آنچه عرفا توجیه و تأویل می‌کنند شهدالله که خلاف است و مراد حافظ نبوده . والسّلام »

برگرفته از:
1-دیوان غزلیات  به کوشش دکتر خطیب رهبر 2- سایت تبیان 3- وبلاگ ستیغ سخن